Wat is DNS en waarom is het belangrijk?
DNS staat voor Domain Name System. Het is het systeem dat domeinnamen (zoals internetspeedtesten.nl) omzet naar IP-adressen (zoals 104.21.35.62). Zonder DNS zou je voor elke website het exacte IP-adres moeten onthouden en intypen. DNS is dus het telefoonboek van het internet.
Wanneer je een website bezoekt, stuurt je browser eerst een DNS-verzoek naar een DNS-server. Die server zoekt het bijbehorende IP-adres op en stuurt het terug. Pas daarna maakt je browser verbinding met de website. Dit hele proces duurt normaal gesproken slechts enkele milliseconden, maar het gebeurt bij élk nieuw domein dat je bezoekt — en dat zijn er meer dan je denkt. Een gemiddelde webpagina laadt content van 10 tot 30 verschillende domeinen.
De DNS-server van je provider
Standaard gebruikt je internetverbinding de DNS-servers van je provider. KPN, Ziggo en andere Nederlandse providers hebben hun eigen DNS-servers die automatisch worden geconfigureerd wanneer je router verbinding maakt. Deze servers werken prima voor de meeste gebruikers, maar ze zijn niet altijd de snelste of meest betrouwbare optie.
Populaire alternatieve DNS-servers
Er zijn verschillende gratis alternatieve DNS-servers die je kunt gebruiken. Dit zijn de meest populaire opties:
Cloudflare DNS (1.1.1.1)
Cloudflare's DNS-service is een van de snelste ter wereld. Het bedrijf beheert een enorm netwerk van servers wereldwijd, inclusief meerdere locaties in Nederland. De primaire DNS is 1.1.1.1 en de secundaire 1.0.0.1. Cloudflare belooft dat het geen gebruikersdata opslaat langer dan 24 uur en laat dit onafhankelijk auditen.
Google Public DNS (8.8.8.8)
Google's DNS-service is de bekendste alternatieve DNS ter wereld. De servers zijn 8.8.8.8 en 8.8.4.4. Google DNS is snel en betrouwbaar, maar Google verzamelt wel anonieme gebruiksgegevens voor analyse. Voor wie privacy belangrijk vindt, is dit een aandachtspunt.
Quad9 (9.9.9.9)
Quad9 is een non-profit DNS-service die zich richt op beveiliging. Naast het omzetten van domeinnamen blokkeert Quad9 automatisch bekende malware- en phishing-domeinen. De servers zijn 9.9.9.9 en 149.112.112.112. Quad9 is gevestigd in Zwitserland en valt daarmee onder de strenge Zwitserse privacywetgeving.
Vergelijking in een tabel
- Cloudflare 1.1.1.1 – Snelste responstijd (gemiddeld 10-14 ms vanuit NL). Sterke privacygaranties. Geen ingebouwde filtering.
- Google 8.8.8.8 – Snelle responstijd (gemiddeld 12-18 ms vanuit NL). Verzamelt anonieme data. Geen filtering.
- Quad9 9.9.9.9 – Iets tragere responstijd (gemiddeld 15-22 ms vanuit NL). Blokkeert malware-domeinen. Sterke privacy.
- Provider-DNS – Wisselend (10-30 ms vanuit NL). Geen extra privacy. Geen filtering (tenzij door wetgeving opgelegd).
Hoe wijzig je je DNS-server?
Op je router (aanbevolen)
De beste manier om je DNS te wijzigen is op routerniveau. Hiermee profiteren alle apparaten in je netwerk automatisch van de nieuwe DNS-server:
- Open de beheerpagina van je router (meestal 192.168.1.1 of 192.168.178.1).
- Log in met je beheerderswachtwoord.
- Zoek de DNS-instellingen, vaak onder Internet, WAN of DHCP.
- Vul de gewenste primaire en secundaire DNS-server in.
- Sla op en herstart eventueel je router.
Niet elke providerrouter staat toe om de DNS-instellingen te wijzigen. In dat geval kun je de DNS per apparaat aanpassen.
Op Windows
- Open Instellingen > Netwerk en internet > Wi-Fi (of Ethernet).
- Klik op je verbinding en dan op DNS-servertoewijzing bewerken.
- Schakel naar Handmatig en vul de gewenste DNS-servers in.
- Schakel optioneel DNS over HTTPS in voor versleutelde DNS-verzoeken.
Op macOS
- Ga naar Systeeminstellingen > Netwerk.
- Selecteer je verbinding en klik op Details > DNS.
- Voeg de gewenste DNS-servers toe.
Op je smartphone
Op Android kun je onder Instellingen > Netwerk > Privé-DNS een DNS-provider instellen (gebruik dan hostnamen zoals dns.google of one.one.one.one). Op iOS wijzig je de DNS per wifi-netwerk onder de netwerkinstellingen.
Werkt het écht? De impact op snelheid
Hier komt de ontnuchterende waarheid: het wijzigen van je DNS heeft minimale impact op je internetsnelheid. Laten we uitleggen waarom.
DNS-lookups kosten doorgaans 10 tot 50 milliseconden. Als je een alternatieve DNS-server gebruikt die 10 ms sneller reageert dan die van je provider, bespaar je dus maximaal 10 ms per DNS-lookup. Bovendien worden DNS-resultaten gecachet door je browser, besturingssysteem en router. Na de eerste keer dat je een website bezoekt, hoeft de DNS-lookup niet opnieuw te worden uitgevoerd (totdat de cache verloopt, wat uren tot dagen kan duren).
De daadwerkelijke downloadsnelheid van een website wordt bepaald door je internetabonnement, de server van de website en de routering daartussen. Daar verandert DNS niets aan. Een speedtest zal dus vrijwel identieke resultaten laten zien, ongeacht welke DNS-server je gebruikt.
Waar DNS wél verschil maakt
Hoewel DNS weinig doet voor je snelheid, zijn er wel degelijk voordelen:
- Betrouwbaarheid – Provider-DNS-servers kunnen soms uitvallen of traag reageren. Alternatieve DNS-diensten zoals Cloudflare en Google hebben een uptime van vrijwel 100%.
- Beveiliging – Quad9 blokkeert automatisch bekende malware-domeinen, wat een extra beschermingslaag biedt.
- Privacy – Je provider kan via DNS-verzoeken zien welke websites je bezoekt. Door een externe DNS met DNS-over-HTTPS te gebruiken, versleutel je die verzoeken.
- Geen censuur – Soms blokkeren providers bepaalde domeinen via hun DNS (op last van de overheid). Een alternatieve DNS omzeilt dergelijke blokkades.
- Snellere eerste laadtijd – Bij het bezoeken van een nieuwe website voor de eerste keer kan een snellere DNS-server wel 20-50 ms schelen. Bij veel tabbladen en nieuwe sites tikken die milliseconden op.
DNS over HTTPS (DoH) en DNS over TLS (DoT)
Traditionele DNS-verzoeken worden onversleuteld verstuurd. Iedereen die je netwerkverkeer kan meelezen (je provider, een hacker op een openbaar wifi-netwerk) kan zien welke websites je opvraagt. DNS over HTTPS (DoH) en DNS over TLS (DoT) versleutelen deze verzoeken.
Alle drie de genoemde DNS-diensten ondersteunen DoH en DoT. In Windows 11 kun je DoH direct inschakelen bij het instellen van een handmatige DNS-server. Veel moderne routers, zoals de Fritz!Box 7590, ondersteunen ook DNS over TLS.
Onze aanbeveling
Verwacht geen wonderen van het wijzigen van je DNS-server. Je downloadsnelheid zal niet merkbaar veranderen en een speedtest zal vrijwel dezelfde resultaten laten zien. Maar het is wél een eenvoudige verbetering die je betrouwbaarheid, privacy en beveiliging ten goede komt. Onze aanraders:
- Voor snelheid en privacy: Cloudflare 1.1.1.1 met DoH ingeschakeld.
- Voor beveiliging: Quad9 9.9.9.9 met automatische malwareblokkering.
- Als veilige keuze: Google 8.8.8.8, breed ondersteund en zeer betrouwbaar.
Het wijzigen kost vijf minuten en is volledig gratis. Geen reden om het niet te proberen.
Veelgestelde Vragen
Nauwelijks. DNS-lookups duren slechts enkele milliseconden en worden gecachet. Je downloadsnelheid verandert niet door een andere DNS-server. Wel kan het laden van nieuwe websites een fractie sneller aanvoelen door een snellere DNS-respons.
Cloudflare (1.1.1.1) is doorgaans het snelst vanuit Nederland, met gemiddelde responstijden van 10 tot 14 ms. Google DNS (8.8.8.8) volgt kort daarachter. Je kunt tools zoals DNS Benchmark gebruiken om te testen welke het snelst is vanaf jouw locatie.
Ja, zolang je een betrouwbare DNS-dienst kiest. Cloudflare, Google en Quad9 zijn alle drie veilig en betrouwbaar. Vermijd onbekende DNS-servers, want die zouden je verkeer kunnen omleiden naar kwaadaardige websites.
DNS over HTTPS versleutelt je DNS-verzoeken, zodat niemand kan meelezen welke websites je opvraagt. Het beschermt je privacy, vooral op openbare wifi-netwerken. Windows 11, macOS en de meeste browsers ondersteunen DoH.
Zonder DNS over HTTPS kan je provider zien dat je een andere DNS-server gebruikt. Met DoH ingeschakeld zijn je DNS-verzoeken versleuteld en kan je provider niet zien welke domeinen je opvraagt, hoewel ze nog steeds de IP-adressen kunnen zien waarmee je verbinding maakt.
